Elke pakjesbezorger zijn eigen automaat: waarom delen PostNL en bpost hun lockers niet?

PostNL heeft aan de Oscar van Kesbeeckstraat in Mechelen zijn eerste Belgische pakjesautomaat geopend. Consumenten kunnen er 24 uur per dag pakjes ophalen, verzenden en retourneren. Het bedrijf wil het netwerk verder uitbreiden naar andere Belgische steden.

Daarmee komt naast de bestaande afhaalpunten en automaten van andere spelers opnieuw een eigen netwerk. Bpost beschikt in België al over meer dan 2.500 Bboxen. De vraag is dus niet alleen hoeveel pakjesautomaten België nodig heeft, maar ook hoeveel afzonderlijke netwerken.

Consolidatie van pakjes, versnippering van infrastructuur

De logistieke redenering achter een pakjesautomaat is eenvoudig. Eén bestelwagen kan tientallen zendingen op één plaats afleveren in plaats van tientallen woningen afzonderlijk te bezoeken. Minder stops kunnen minder kilometers, energieverbruik en emissies betekenen.

Maar wanneer bpost, PostNL en andere operatoren elk een eigen netwerk uitbouwen, ontstaat een tweede beweging: de goederenstromen worden gebundeld, terwijl de fysieke infrastructuur opnieuw wordt opgesplitst.

Volgens cijfers van het BIPT was er in 2024 in België gemiddeld één locatie met een pakketautomaat per 7.014 inwoners. In 2019 was dat nog één per 61.361 inwoners. De snelle groei maakt de vraag naar locaties en gedeelde infrastructuur steeds relevanter.

Waarom geen CASH-punt voor pakjes?

De vergelijking met de banksector ligt voor de hand. Banken brachten een deel van hun geldautomaten samen in gedeelde infrastructuur. Vanuit logistiek oogpunt lijkt een vergelijkbaar model aantrekkelijk: één neutrale automaat waarin verschillende vervoerders kunnen leveren.

Toch heeft een vervoerder commerciële redenen om zijn eigen netwerk te controleren. Wie zelf de automaat beheert, bepaalt capaciteit, software, tracking, retourstromen en dienstverlening. De locker wordt bovendien onderdeel van de relatie met de consument. Een dicht eigen netwerk is daardoor niet alleen logistieke infrastructuur, maar ook een concurrentieel instrument.

Regulator onderzoekt toegankelijker ecosysteem

Ook het BIPT heeft de ontwikkeling van pakketautomaten expliciet onderzocht. De regulator organiseerde een openbare raadpleging over aanbod en gebruik en publiceerde in maart 2026 zijn conclusies. Die moeten onder meer dienen als basis voor specifieke reguleringsdossiers en toekomstig beleidsadvies.

Van Breedam waarschuwde al voor een wildgroei

Alex Van Breedam, CEO van Tri-Vizor, waarschuwde eerder al voor een wildgroei van lockers in steden. Zijn alternatief past in een bredere visie op collaboratieve stadslogistiek: verschillende goederenstromen en operatoren waar mogelijk gebruik laten maken van neutrale infrastructuur, in plaats van ieder een parallel systeem te laten bouwen.

Antwerpen test verder met CodeZERO

Sinds januari 2026 onderzoekt Mobilise VUB binnen het Europese CodeZERO-project samen met Stad Antwerpen, bpost en Torfs hoe afhaalpunten en pakketautomaten e-commerceleveringen en retourstromen duurzamer kunnen maken.

In de Antwerpse postcodes 2000, 2018 en 2060 breidt bpost zijn netwerk van lockers en postpunten uit. De ambitie is dat 85% van de consumenten binnen 400 meter toegang krijgt tot een pakketautomaat. Het project vertrekt expliciet van het consolidatievoordeel: gebundelde leveringen kunnen het aantal stops, verkeer, energieverbruik en emissies verminderen.

Opvallend is tegelijk dat het project het netwerk van één operator uitbreidt. Consolidatie van leveringen betekent dus nog niet automatisch consolidatie tussen vervoerders.

De locker wordt onderdeel van de concurrentiestrijd

Daar zit de kern van de paradox. Voor de rit naar de consument is consolidatie aantrekkelijk. Voor de infrastructuur waarop die consolidatie gebeurt, hebben vervoerders commerciële redenen om controle te behouden.

Hoeveel afzonderlijke lockernetwerken heeft een stad nodig voordat de efficiëntiewinst van consolidatie plaatsmaakt voor duplicatie van infrastructuur?

Met de snelle groei van pakketautomaten en de komst van PostNL als nieuwe Belgische lockeroperator wordt die vraag steeds concreter.