Het personeelstekort in de Vlaamse binnenvaart is meer dan een terugkerende klacht uit de sector. In een nota over innovatief varen schrijft de Vlaamse overheid letterlijk dat er een tekort is aan voldoende personeel en dat daarvoor een integraal beleid nodig is. De overheid kijkt onder meer naar zijinstroom vanuit de zeevaart, voldoende docenten voor opleidingen en aanpassingen aan het Europese kader voor beroepskwalificaties.
Dat maakt personeel tot een strategische factor voor de binnenvaart. Vlaanderen wil meer goederen over het water krijgen en tegelijk inzetten op automatisering en afstandsbesturing, maar ook een technologisch moderner schip heeft gekwalificeerde mensen nodig om veilig en professioneel te kunnen varen.
Het tekort staat nu ook zwart op wit in het beleid
De Vlaamse lijst met middengeschoolde functies waarvoor een structureel tekort aan arbeidskrachten bestaat, werd vanaf 1 januari 2026 uitgebreid met schipper-stuurman binnenscheepvaart en matroos binnenscheepvaart. Voor die functies geldt binnen de procedure voor economische migratie een vermoeden van tekort, waardoor werkgevers niet eerst de lokale arbeidsmarkt moeten bevragen wanneer zij een werknemer van buiten de Europese Economische Ruimte willen aantrekken.
Die nuance is belangrijk. Op de ene lijst kan een functie dus als structureel tekortberoep gelden voor economische migratie, zonder dat ze automatisch ook als VDAB-knelpuntberoep wordt behandeld.
VDAB toont tientallen zoekresultaten voor binnenvaartprofielen
Die aantallen mogen niet zomaar bij elkaar worden opgeteld: de zoekresultaten overlappen en bevatten ook bredere functies. Toch tonen ze dat de vraag actueel is. Binnen de zoekresultaten voor “schipper” groepeert VDAB onder meer vacatures onder de beroepen schipper/stuurman binnenvaart en matroos binnenscheepvaart.
Het Fonds voor de Rijn- en Binnenscheepvaart ziet bovendien een meetprobleem. Het riep binnenvaartondernemers op 13 augustus opnieuw op om openstaande vacatures voor matroos, stuurman en schipper bij VDAB te registreren. Volgens het fonds lijkt het personeelstekort op papier kleiner wanneer vacatures niet in de officiële databank terechtkomen.
Opleiden helpt, maar nieuwe bemanning staat niet morgen aan boord
Vlaanderen heeft intussen meerdere erkende opleidingen voor binnenvaartpersoneel. De opleiding tot schipper op managementniveau duurt drie jaar en omvat 360 vaardagen. Voor matrozen bestaat onder meer een zijinstroomopleiding van negen maanden met 90 vaardagen. Daarnaast zijn er trajecten voor deksmannen, aspirant-stuurmannen en opleidingen in het secundair onderwijs.
Die opleidingsstructuur maakt instroom mogelijk, maar toont tegelijk waarom het tekort niet snel kan worden weggewerkt. Binnenvaartfuncties vragen specifieke kwalificaties, praktische vaartijd en veiligheidskennis. Daarom zet de Vlaamse overheid naast reguliere opleidingen ook in op zijinstroom uit de zeevaart en op voldoende lesgevers.
Personeel wordt een randvoorwaarde voor modal shift
Voor de logistieke sector zit daar een bredere boodschap in. Binnenvaart wordt vaak naar voren geschoven als alternatief voor wegtransport en als middel om vrachtwagenritten van de weg te halen. Maar extra infrastructuur, terminals en digitale toepassingen leveren pas capaciteit op wanneer er voldoende mensen zijn om schepen en operaties te bemannen.
Dat maakt het personeelstekort een operationeel vraagstuk én een modal-shiftvraagstuk. Het probleem hoeft niet te betekenen dat binnenvaartgroei onmogelijk wordt, maar het verhoogt wel de druk om instroom, opleidingen, arbeidsmigratie en technologische innovatie als één geheel te bekijken.